[AUTOGRAF ILUSTRATORKI/EXLIBRIS] Książka z Autografem Ilustratorki, Maji (Marii) Berezowskiej (Baranowicze 1898- 1978 Warszawa) & Exlibrisem Andrzeja Czernika - Antonina Jelicz, „Różne przypadki świata tego. Wybór utworów satyrycznych Mikołaja Reja”, Pańs

Mikołaj Rej (4 lutego 1505, Żurawno – jesień 1569, Rejowiec), „Różne przypadki świata tego. Wybór utworów satyrycznych Mikołaja Reja”, książka ilustrowana, Maja Berezowska, autograf Mai Berezowskiej, ilustracje satyryczne, pieczątka własnościowa Andrzeja Czernika z monogramem „AC”, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, druk typograficzny i reprodukcje rysunków na papierze, oprawa płócienna, połowa XX wieku
Wybór utworów satyrycznych Mikołaja Reja, wydany przez Państwowy Instytut Wydawniczy i opatrzony ilustracjami Mai Berezowskiej. Egzemplarz zawiera odręczny autograf artystki „Maja Berezowska”, wykonany niebieskim tuszem pisarskim na stronie tytułowej. Poniżej widoczna jest fioletowa pieczątka własnościowa z monogramem „AC”, należąca do Andrzeja Czernika, pierwotnego właściciela księgozbioru.
Tom ma wydłużony, prostokątny format. Okładzinę tworzy jasnobeżowe płótno o wyraźnym, drobnym splocie. Na przedniej okładce rozmieszczono centralnie wielowierszowy tytuł drukowany wersalikami w kolorze ceglastopomarańczowym. Poniżej, mniejszą szarą kursywą, umieszczono określenie zawartości, a nazwisko Mikołaja Reja ponownie wyróżniono pomarańczowymi wersalikami. Kompozycję zamykają cienkie czarne linie oraz nazwa Państwowego Instytutu Wydawniczego. Powierzchnia płótna nosi drobne, rozsiane zaplamienia i ślady naturalnego starzenia.
Rozkładówka otwierająca książkę zestawia kolorowany portret Mikołaja Reja z typograficzną kartą tytułową. Pisarz ukazany został frontalnie, siedzący w renesansowym wnętrzu architektonicznym, w czerwonej szacie, futrzanym okryciu i berecie. Otaczają go kolumny, belkowanie, stosy ksiąg oraz kartusze z napisami odnoszącymi się do jego twórczości. Rysunek budowany jest zdecydowanym czarnym konturem i równoległym kreskowaniem, uzupełnionym płaskimi partiami czerwieni, błękitu, zieleni i żółcieni. Pod przedstawieniem znajduje się stylizowany napis „Ja Mikołay Rey z Nagłowic”.
Na sąsiedniej stronie tytuł wydrukowano dużymi, pomarańczowymi wersalikami. W dolnej części strony widnieje autograf Mai Berezowskiej, zapisany niebieskim tuszem. Niżej odbito fioletową, okrągłą pieczątkę z monogramem „AC”. Pieczątka stanowi znak własnościowy Andrzeja Czernika i jest materialnym świadectwem proweniencji egzemplarza.
Wnętrze obejmuje tekst rozmieszczony w szerokich marginesach oraz całostronicowe ilustracje. Na przedstawionej rozkładówce strona lewa zawiera drukowany utwór satyryczny, natomiast prawą zajmuje czarno-biała scena figuralna. W sklepionym wnętrzu, pod szerokim półkolistym łukiem, siedząca postać zostaje otoczona przez trzy osoby pochylające się ku niej z różnych stron. Twarze są wyraziście przerysowane, gesty rozbudowane, a fałdy ubiorów i partie cienia zaznaczone gęstym, rytmicznym kreskowaniem. U dołu ilustracji widnieje reprodukowana sygnatura „M. Berezowska” oraz data „53”, odnosząca się najprawdopodobniej do wykonania projektu ilustracyjnego w 1953 roku.
Styl Berezowskiej opiera się na płynnym, elastycznym konturze, umiejętnej deformacji fizjonomii oraz teatralnym aranżowaniu postaci. Artystka wydobywa komizm sytuacyjny poprzez zbliżenie twarzy, wyolbrzymienie gestów i kontrast pomiędzy monumentalną architekturą a karykaturalnie potraktowanymi bohaterami. Jej rysunki nie stanowią wyłącznie dekoracyjnego dodatku do tekstu, lecz wizualny komentarz do satyry Reja. Renesansowy kostium, architektura i rekwizyty zostały podporządkowane nowoczesnej, dwudziestowiecznej kresce ilustracyjnej. Dzięki temu historyczne utwory zachowują czytelność, lekkość i aktualność obyczajowej obserwacji.
Książka reprezentuje powojenną praktykę wznawiania klasyki literatury polskiej w starannie projektowanej, ilustrowanej oprawie edytorskiej. Zestawienie tekstów Reja z pracami Berezowskiej łączy dwa rodzaje satyry: renesansową krytykę wad społecznych i obyczajowych oraz nowoczesną karykaturę, opartą na psychologicznym skrócie i ekspresji gestu. Autograf ilustratorki podnosi indywidualny charakter egzemplarza, natomiast pieczątka Andrzeja Czernika dokumentuje jego obecność w konkretnym, prywatnym księgozbiorze.
Mikołaj Rej, urodzony 4 lutego 1505 roku w Żurawnie, zmarły jesienią 1569 roku w Rejowcu, był poetą, prozaikiem, dramaturgiem, tłumaczem, polemistą religijnym i jednym z najważniejszych twórców polskiego renesansu. Jako jeden z pierwszych autorów konsekwentnie posługiwał się językiem polskim w rozbudowanej twórczości literackiej, przez co bywa określany mianem ojca literatury polskiej. Jego utwory łączyły dydaktyzm, moralistykę, obserwację życia codziennego oraz ostrą satyrę społeczną.
Maja Berezowska, właściwie Maria Berezowska, urodzona w Baranowiczach — według części opracowań w 1893, według innych w 1898 roku — zmarła 31 maja 1978 roku w Warszawie. Była rysowniczką, ilustratorką, karykaturzystką i scenografką, szczególnie cenioną za subtelną, a zarazem odważną satyrę obyczajową. Jej twórczość rozpoznawalna jest dzięki swobodnemu konturowi, zmysłowi obserwacji, lekkości kompozycji i charakterystycznej deformacji postaci. Pracowała w Polsce i we Francji; w czasie okupacji niemieckiej została uwięziona i osadzona w obozie Ravensbrück. Po wojnie kontynuowała działalność ilustratorską i projektową.
Andrzej Czernik był właścicielem księgozbioru, do którego należał opisywany egzemplarz.