Maja (Maria) Berezowska (Baranowicze 1898 - 1978 Warszawa) - Portret Mężczyzny Czytającego Album, (Andrzej Czernik h. Orwat/Orwał)

Dedykacja: "Andrzejkowi, Maja Berezowska"
Technika mieszana na papierze.
Wymiary w świetle passe-partout: 34 × 40 cm
Wymiary ramy: 48 × 54,5 cm
W prawym dolnym narożniku odręczna dedykacja i sygnatura: „Andrzejkowi / Maja Berezowska”.
Portret młodego mężczyzny siedzącego w obszernym, tapicerowanym fotelu. Model ukazany został en face, w swobodnej, niewymuszonej pozie, z nogą założoną na nogę. Jego głowa jest lekko pochylona, a wzrok skierowany na otwarty, bogato ilustrowany album spoczywający na kolanach. Gest dłoni podtrzymującej kartę książki oraz skupiona twarz nadają przedstawieniu charakter intymnej obserwacji.
Kompozycja opiera się na miękkim zarysie fotela, który otacza sylwetkę modela i wizualnie skupia uwagę na twarzy oraz otwartym albumie. Postać potraktowana została swobodnie, z charakterystyczną dla Berezowskiej lekkością konturu. Artystka różnicuje natężenie kreski: twarz i dłonie opracowuje subtelnie, podczas gdy fałdy ubrania, obicie fotela oraz dolna partia kompozycji buduje za pomocą energicznych pociągnięć i szerokich, szarych lawowań. Nieliczne akcenty błękitu i zieleni przełamują niemal monochromatyczną tonację pracy.
Szkicowo zaznaczony fragment wnętrza, wraz z widocznym w prawym górnym narożniku zarysem żyrandola, pozostaje jedynie dyskretnym dopełnieniem sceny. Niedopowiedzenie partii tła oraz miejscami niemal studyjny charakter rysunku wzmacniają wrażenie bezpośredniości. Nie jest to typowa karykatura Berezowskiej, lecz kameralny portret psychologiczny – zapis prywatnej chwili skupienia.
W kontekście poprzednich właścicieli dzieła - dedykacja „Andrzejkowi” wskazuje, że praca została ofiarowana Andrzejowi Czernikowi, z rodziny Czerników herbu Orwat/Orwał.
Maja, właściwie Maria Berezowska, była jedną z najbardziej rozpoznawalnych polskich rysowniczek, ilustratorek i karykaturzystek XX wieku. Kształciła się w Petersburgu, krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych dla Kobiet Marii Niedzielskiej oraz w Monachium. Debiutowała w 1916 roku w Kijowie. W okresie międzywojennym współpracowała między innymi z „Cyrulikiem Warszawskim” i „Szpilkami”, tworząc karykatury, ilustracje książkowe, portrety oraz projekty scenograficzne.
W latach 1933–1936 przebywała w Paryżu. Rozgłos przyniósł jej cykl satyrycznych rysunków dotyczących Hitlera, po którym – na skutek interwencji ambasady niemieckiej – stanęła przed francuskim sądem. Podczas okupacji została aresztowana, osadzona na Pawiaku, a następnie wywieziona do Ravensbrück. Także w obozie potajemnie portretowała współwięźniarki. Po wojnie powróciła do Warszawy i kontynuowała działalność ilustratorską, teatralną i portretową. Jej prace wyróżnia płynna, nerwowa kreska, umiejętność syntetyzowania postaci oraz łączenia obserwacji psychologicznej z subtelnym humorem.
W literaturze występują rozbieżności dotyczące roku urodzenia artystki. Tradycyjnie, również w obiegu aukcyjnym, podawany jest rok 1898, natomiast Encyklopedia Teatru Polskiego – na podstawie kopii okupacyjnej karty rozpoznawczej zachowanej w Muzeum Więzienia Pawiak – wskazuje datę 13 kwietnia 1893 roku. Artystka zmarła 31 maja 1978 roku w Warszawie.
Oprawa: szerokie passe-partout, rama drewniana, profilowana i złocona, z perełkowym ornamentem przy wewnętrznej krawędzi; praca za szkłem.
Stan zachowania: jak na zdjęciach.